از داردانوس تا پریام
خاندان سلطنتی تروا، که ایلیاد آن را «ترواییها» یا «داردانیها» مینامد، نسبی کهن دارد که به خودِ زئوس میرسد. برخلاف خاندانهای بسیاری از قهرمانان یونانی که ریشهشان در ابهام یا اسطورههای پراکنده گم میشود، شجرهی خاندان تروا یکبار بهطور کامل و مستقیم در خودِ ایلیاد روایت میشود: در کتاب ۲۰، هنگامی که آینیاس در میدان نبرد با آخیلوس روبهرو میشود، پیش از جنگیدن، نسب کامل خاندانش را برای حریف بازمیگوید — گفتوگویی که امروز مهمترین منبع ما برای شناخت این شجرهنامه است.
طبق سخنان آینیاس، بنیانگذار نخستین این خاندان داردانوس بود، پسر خودِ زئوس. داردانوس در دامنههای کوه ایدا سکونتگاهی بنا نهاد که بعدها به نام او داردانیا خوانده شد — سرزمینی که همسایه و نزدیکترین متحد تروا در طول جنگ باقی ماند.
پسر داردانوس، اریخثونیوس، طبق توصیف هومر، ثروتمندترین انسان زمان خویش بود؛ در ایلیاد او را صاحب سههزار مادیان میدانند که در چراگاههای کنار رود میچریدند و باد غربی (زفیروس) با دیدن زیباییشان، به شکل اسبی درآمد و با آنها جفت شد.
پسر اریخثونیوس، تروس، شخصیتی محوری در این شجرهنامه است: بهنام او بود که ترواییها (Troes) و سرزمین تروآد نامیده شدند. تروس سه پسر داشت — و از همینجا، نسب خاندان به دو شاخهی جداگانه تقسیم میشود، نکتهای که برای فهم درست روابط خانوادگی در ایلیاد بسیار مهم است.
تروس سه پسر داشت: ایلوس، آساراکوس، و گانومد.
گانومد، بهسبب زیبایی بیمانندش، توسط زئوس ربوده شد تا ساقی جاودان خدایان در المپ شود؛ نسل او در این شجرهنامه ادامه نمییابد.
اما ایلوس و آساراکوس، هرکدام شاخهای مستقل از خاندان را بنیان نهادند که تا زمان جنگ تروا بهموازات هم ادامه یافتند:
ایلوس بنیانگذار شهر ایلیون بود — همان شهری که یونانیان آن را «تروا» میخواندند. پسر او لائومدون بر تروا فرمان راند؛ لائومدون به روایت اسطورهای، آپولون و پوسایدون را (که بهسبب گناهی، از سوی زئوس به خدمت انسانی محکوم شده بودند) واداشت تا دیوارهای شهر تروا را برایش بسازند، اما پس از اتمام کار، از پرداخت مزد مقرر سر باز زد. این خیانت، کینهی دیرینهی پوسایدون نسبت به تروا را رقم زد که تا خودِ جنگ تروا در ایلیاد ادامه یافت. لائومدون پدر پریام بود، آخرین پادشاه تروا.
آساراکوس، برادر ایلوس، شاخهای جداگانه بنیان نهاد. پسرش کاپیس پادشاه داردانیا شد؛ پسر کاپیس، آنخیزس، معشوق الههی آفرودیت گشت و پدر آینیاس، فرماندهی نیروهای داردانی در جنگ تروا، شد.
پریام، پسر لائومدون، محور اصلی خاندان تروا در زمان جنگ است. او دو همسر شناختهشده داشت.
همسر نخست او، آریسبه، بعدها از او جدا شد و به هیرتاکوس، شاهزادهای دیگر، بخشیده شد؛ فرزند این پیوند آیساکوس بود.
همسر دوم و اصلی پریام، هکوبا (که گاه هکابه نیز خوانده میشود)، مادر بیشتر فرزندان مهم ایلیاد است. طبق روایات، پریام و هکوبا مجموعاً نوزده فرزند داشتند، و پریام خود از کنیزان دیگر نیز فرزندانی به دنیا آورد که برخی روایات، تعداد کل فرزندان او را تا پنجاه پسر ذکر میکنند. در ادامه، مهمترین فرزندانی که در ایلیاد نقشی محوری دارند، معرفی میشوند.
هکتور، بزرگترین پسر پریام و هکوبا، فرماندهی کل نیروهای تروا و بزرگترین جنگجوی این شهر بود. همسرش آندروماخه و پسرش آستیاناکس بودند. هکتور در کتاب ۲۲ ایلیاد به دست آخیلوس کشته میشود — رویدادی که اوج تراژیک حماسه بهشمار میرود.
پاریس، که با نام الکساندر نیز شناخته میشود، همان کسی است که ربودن هلن، همسر منلائوس اسپارتی، را آغازگر کل جنگ تروا رقم زد. او همسر هلن در طول محاصرهی شهر بود.
دیفوبوس پس از مرگ هکتور، بزرگترین پسر بازماندهی پریام بهشمار میآمد؛ در روایات پس از ایلیاد، پس از مرگ پاریس، او همسر هلن شد.
هلنوس، برادر دوقلوی کاساندرا، پیشگویی بود که در روایات بعدی نقشی مهم در سرنوشت پس از جنگ تروا ایفا کرد.
کاساندرا، کاهنه و پیشگوی معبد آپولون، نفرینی عجیب داشت: توانایی دیدن آینده را از آپولون گرفته بود، اما با این عذاب همراه که هرگز کسی گفتههایش را باور نمیکرد.
پولیتس، تروئیلوس (که مرگش پیش از رخدادهای ایلیاد در حماسهی گمشدهی «کوپریا» روایت شده)، پولودوروس (جوانترین پسر که طبق خود هومر مادرش لائوثوئه بود، نه هکوبا)، لائودیکه (زیباترین دختر پریام دانسته میشد، همسر هلیکائون)، و کرئوسا از دیگر فرزندان برجستهی این خانداناند.
پریام از کنیزان دیگر نیز فرزندانی داشت که در ایلیاد کمتر برجستهاند اما سرنوشتشان در حماسه روایت میشود: لیکائون، که مادرش لائوثوئه بود، ابتدا توسط آخیلوس اسیر و به بردگی فروخته شد، اما بعدها آزاد گشت — تنها برای اینکه در نبردی دیگر دوباره با آخیلوس روبهرو شود و اینبار کشته شود. گورگیتیون، که مادرش کاستیانیرا بود، به دست تئوکروس کشته شد. و کبریونس، پسر نامشروع پریام، ارابهران هکتور بود و در نبرد به دست پاتروکلوس کشته شد.
از میان نوادگان پریام که در ایلیاد یا روایات نزدیک به آن حضور دارند، آستیاناکس، پسر خردسال هکتور و آندروماخه، جایگاهی ویژه دارد. نامش به معنای «شاه شهر» یا «سرور شهر» است — اشارهای آشکار به نقش پدرش بهعنوان مدافع تروا و وارث محتمل تختش. اگرچه در خودِ ایلیاد او کودکی است که هنوز زنده میماند، در روایات بعدی (خارج از متن هومر) و در محاصرهی نهایی تروا، این کودک کشته میشود — سرنوشتی که تراژدی خاندان تروا را به کمال میرساند.
اگرچه آینیاس از شاخهی جداگانهای از خاندان تروا (شاخهی آساراکوس) میآید، نقش او در ایلیاد و در سنتهای بعدی بهقدری برجسته است که شایستهی توجهی جداگانه است. او فرماندهی نیروهای داردانی در کنار ترواییهاست، و مادرش آفرودیت، الههی عشق، اوست — که در کتاب ۵ ایلیاد، بههنگام کوشش برای نجات پسرش از دیومدس، خود زخمی میشود.
آینیاس با ازدواج با کرئوسا، دختر پریام، پیوندی خانوادگی با شاخهی سلطنتی برقرار میکند؛ این یعنی از نسل فرزندان آینیاس بهبعد، خون هر دو شاخهی خاندان تروا در یک نسل به هم میرسد. در روایات پس از هومر (بهویژه در حماسهی رومی «انئید» اثر ویرژیل)، آینیاس تنها بازماندهی برجستهی خاندان سلطنتی تروا دانسته میشود که پس از سقوط شهر میگریزد و سرانجام در ایتالیا بنیانگذار نسلی میشود که بهروایت افسانه، به تأسیس روم میانجامد.
منابع: ایلیاد هومر، بهویژه کتاب ۲۰ (سخنان آینیاس دربارهی نسبش)؛ ویکیپدیا (Tros, Ilus, List of children of Priam)؛ Grokipedia؛ Theoi Classical Texts Library. تعداد دقیق فرزندان پریام در روایات باستانی متفاوت ذکر شده و در این مقاله تنها شخصیتهای مرتبط با ایلیاد آورده شدهاند. دقت کامل تاریخی/اسطورهشناسی این مقاله تضمینشده نیست.
→ بازگشت به فهرست دانشنامه